przewodnik sudecki, sudety, góry, wałbrzyskie, kamienne, blog turystyczny, schroniska czynne i dawne, turystyka, turystyka górska, wędrówka piesza, szlak turystyczny, ciekawostki, flora Sudetów, izery, rudawy, praca, blog, karkonosze, wieże widokowe, platformy widokowe, panorama, ludzie, legenda, legendy, mit, baza, bazy danych, kalendarium, wydarzenia, słowniczek terminów

Słowniczek terminów:

      agat

      geologia->minerał

      Agat – półszlachetny minerał, wielobarwna, wstęgowa odmiana chalcedonu. Nazwa pochodzi od rzeki Achates (dzisiaj Dirillo) w południowej Sycylii we Włoszech, gdzie wydobywano go już w starożytności. ...

      ametyst

      geologia->minerał

      Ametyst – minerał, przezroczysta odmiana kwarcu mlecznego (SiO2) o fioletowej barwie. Kamień półszlachetny, używany w jubilerstwie. Jego nazwa pochodzi z języka greckiego i oznacza "trzeźwy" (ἀ- a – ‘nie’, μέθυστος méthystos – ‘pijany’), gdyż według greckich wierzeń, picie wina z czar ametystowych zabezpieczało pijącego przed upiciem się. ...

      Amfibolit – skała metamorficzna barwy ciemnozielonej lub ciemnoszarej, masywna i bardzo zwięzła. ...

      Andezyt – obojętna skała wulkaniczna lub subwulkaniczna o strukturze porfirowej. ...

      antepedium

      religia

      Antepedium (również antependium, frontale) – bogato zdobione zakrycie lub zasłona mensy ołtarza chrześcijańskiego. ...

      antyklina

      geologia

      Antyklina, siodło (gr. anti – przeciw i klinein – nachylać) – w geologii wypukły fałd, którego wnętrze zbudowane jest ze skał starszych, na zewnątrz zaś (na tzw. skrzydłach) występują skały coraz młodsze. Proste normalne w stosunku do płaszczyzn odpowiadających poszczególnym warstwom skalnym tworzą w antyklinie wiązkę rozbieżną. ...

      Bazalt (z gr. βάσανος 'kamień probierczy' lub βασικός 'podstawowy, zasadniczy' od βάσις 'podstawa') – zasadowa skała lita wylewna (wulkaniczna) o strukturze bardzo drobnoziarnistej (skrytokrystaliczna) lub afanitowej, czasem porfirowej i barwie czarnej, szarej lub zielonej. W drobnoziarnistej masie skalnej często widoczne są małe kryształy lub większe skupienia oliwinu (bomby oliwinowe). ...

      Bazanit – wylewna skała magmowa, oliwinowa odmiana tefrytu. Składa się głównie z plagioklazu, nefelinu lub leucytu, piroksenu i oliwinu oraz akcesoryczne tlenki żelaza i tytanu jak ilmenit, magnetyt, ulvöspinel.
      Z wyglądu bardzo podobny do bazaltu. W badaniach polowych obie skały są nie do odróżnienia. ...

      biotyt

      geologia->minerał

      Biotyt – minerał z gromady krzemianów, należący do grupy mik (łyszczyków). Jego nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka Jeana Baptiste’a Biota. ...

      1241r.
      Bitwa pod Legnicą – bitwa, która rozegrała się 9 kwietnia 1241 w czasie I najazdu mongolskiego na Polskę pomiędzy rycerstwem dolno- i górnośląskim, mało- i wielkopolskim, w liczbie ok. 6 tysięcy wojowników oraz posiłkami cudzoziemskimi, w tym morawskimi i niemieckimi (głównie rycerstwo trzech zakonów: templariuszy, joannitów i krzyżaków) w liczbie ok. 2 tysięcy zbrojnych, a Mongołami (Tatarami, zwanymi Thartari – „z piekła rodem”), w liczbie od 3 tysięcy do 8 tysięcy wojowników. ...

      Bocian czarny, hajstra (Ciconia nigra) – gatunek dużego ptaka pochodzącego z rodziny bocianów (Ciconiidae). ...

      Chalcedon – pospolity, szeroko rozpowszechniony minerał, odmiana skrytokrystalicznej krzemionki (SiO2) o włóknistej strukturze, zbudowanej z kwarcu i moganitu. Nazwa pochodzi od miasta Chalkedon położonego nad Bosforem. Tworzy wiele barwnych odmian o zastosowaniu gemmologicznym. ...

      Chalkopiryt (piryt miedziowy) – minerał z gromady siarczków, którego głównym składnikiem jest mieszany siarczek miedzi(II) i żelaza(II) (CuFeS2). Jest minerałem pospolitym i bardzo szeroko rozpowszechnionym.
      Nazwa pochodzi od gr. chalkós, "miedź" + pyrítes, "ogniowy" i nawiązuje do składu chemicznego i barwy tego minerału. ...

      Choroba wysokościowa (ostra choroba górska AMS) – zespół chorobowy spowodowany hipoksją będącą skutkiem przebywania na dużej wysokości i niedotlenienia (hipoksją hipobaryczną). Z reguły pojawia się na wysokości powyżej 2500 m n.p.m., gdzie dostępność tlenu w powietrzu, ze względu na rozrzedzenie atmosfery, zaczyna być za mała na potrzeby organizmu człowieka. U osób wyjątkowo wrażliwych i niezaaklimatyzowanych pierwsze objawy mogą pojawić się już na wysokości około 1500 m n.p.m. ...

      chromit

      geologia->minerał

      Chromit – minerał z grupy tlenków, zaliczany do grupy spineli chromowych. Nazwa pochodzi od składu chemicznego minerału, którego głównym składnikiem jest chrom; gr. khroma (chroma) = kolor, barwa (W Haidinger – 1845 r.). ...

      Chryzopraz, prazer – przeświecający, soczyście zielony minerał, cenna odmiana chalcedonu. Nazwa pochodzenia greckiego, wynikająca z połączenia słów chrysos - złoto i prasinos - zielonkawy. ...

      Zbiór seryjnych spękań i szczelin w skałach uporządkowanych geometrycznie w odstępach większych niż kilka centymetrów, występujących w zespołach i systemach. Przez to pojęcie można też rozumieć zdolność skały do pękania według określonego wzoru.
      Cios może powstawać wskutek wietrzenia, ruchów tektonicznych lub w skałach magmowych na skutek krzepnięcia magmy. ...

      Czeski kątek - nazwa, jaką w czasach przynależności ziemi kłodzkiej do Niemiec określano niewielki obszar w jej zachodniej części, zamieszkały głównie przez ludność czeskojęzyczną. ...

      denudacja

      geologia

      Denudacja ( ogołacać, odkrywać; inaczej: degradacja, etym. łac. degradatio, obniżenie) – degradacja, procesy denudacyjne – procesy niszczące powodujące wyrównywanie i stopniowe obniżenie powierzchni Ziemi. Obejmuje procesy takie jak wietrzenie, erozja i ruchy masowe (przemieszczanie okruchów skalnych, efektów dezintegracji blokowej i ziarnowej) z terenów górskich i wyżynnych na nizinne, powodujące wyrównanie terenu (peneplenizacja). ...

      Dolomit – niemal monomineralna osadowa skała węglanowa, zbudowana głównie z minerału o tej samej nazwie.
      Dolomity składają się głównie z minerału dolomitu (węglanu wapnia i magnezu – ponad 90%) i minerału kalcytu (węglanu wapnia), minerałów ilastych, kwarcu, markasytu, pirytu, i substancji bitumicznej. ...

      Dolomit – minerał z gromady węglanów. Tworzy kryształy izometryczne (romboedry siodełkowato wygięte do góry), czasami tabliczkowe lub słupkowe. Występuje w skupieniach ziarnistych, zbitych, naskorupień, żyłek i szczotek krystalicznych. Tworzy pseudomorfozy po innych minerałach. Jest kruchy, przezroczysty, wykazuje luminescencję: pomarańczową, zieloną, żółtą, brązową, białą, kremową. ...

      Procesem glacjalnym nazywamy wszystkie procesy z działalnością lodowca. Do tych procesów należy niszczenie podłoża, transport materiału i jego akumulacja.
      Rzeźba polodowcowa (zwana też rzeźb glacjalną) to wynik procesu glacjalnego czyli to jak po działalności lodowca wygląda rzeźba terenu.
      Elementami rzeźby terenu polodowcowej są: ...

      erozja

      geologia

      Erozja – proces niszczenia powierzchni terenu przez wodę, wiatr, słońce, siłę grawitacji i działalność organizmów. ...

      fen

      meteorologia

      Fen (z niem. Föhn) – ciepły i suchy wiatr, wiejący z gór w doliny. W wyniku zmian fizycznych, następuje ogrzewanie i osuszanie spadającego powietrza oraz gwałtowne ocieplenie w obszarze jego oddziaływania. W Tatrach ten wiatr nosi nazwę halny. ...

      fluoryt

      geologia->minerał

      Fluoryt – szeroko rozpowszechniony minerał z gromady halogenków. ...

      formy skalne

      geografia

      Formacja skalna to naturalne ukształtowanie terenu - wypukłe, wklęsłe lub płaskie - najczęściej zbudowane z litej skały. Fantazyjne formy i kształty są niewątpliwie dużą atrakcja urozmaicającą turystykę w Sudetach.
      Miejsca ich występowania: ...

      Gabro – zasadowa skała głębinowa, średnio lub gruboziarnista. Należy do grupy diorytoidów i gabroidów. Zawiera 90% plagioklazów w stosunku do skaleni potasowych (do 10%), do 5% kwarcu, 25–60% minerałów ciemnych. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od włoskiego miasta Gabbro (L. von Buch, 1810 r.). ...

      Gdzie w Sudetach żyją cietrzewie? Dlaczego rozwój turystyki i narciarstwa rodzi konflikty z ochroną tych ptaków?
      Cietrzewie występują w Sudetach Zachodnich dokładnie w Karkonoszach i Górach Izerskich. To jedno z najważniejszych siedlisk tego gatunku w Polsce. Najlepiej czują się na podmokłych leśnych polanach, gdzie mogą znaleźć owoce borówki, jarzębiny i pąki brzozy. Żywią się też bezkręgowcami. ...

      Schroniska turystyczne w Sudetach powstawały wskutek rosnącego ruchu turystycznego oraz odwiedzających sudeckie miejscowości turystów. Bardzo często kuracjusze odwiedzający zdroje i miejscowości sanatoryjno/lecznicze mieszczące się przy masywach górskich byli pierwszymi turystami w górach. Na początku schroniskami były pasterskie budy które mogły ewentualnie zapewnić schronienie zwiedzającym ...

      Anonimowy mnich znany ze sporządzenia spisu grodów zwanego „Zapiską karolińską”, nota Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii (pol. Opis grodów i ziem z północnej strony Dunaju) spisana około roku 845 w Ratyzbonie dla Ludwika Niemca, odkryta w bibliotece elektora bawarskiego, w księdze z XII w., przez hrabiego de Buat, ministra pełnomocnego Ludwika XV, który ogłosił ją drukiem w 1772. Zawiera informacje o ludach i plemionach (zwłaszcza plemionach zachodniosłowiańskich), żyjących na wschód od Łaby i na północ od Dunaju, określając liczbę grodów każdego z plemion. ...

      Głuszec zwyczajny, głuszec (Tetrao urogallus) – gatunek dużego ptaka z rodziny kurowatych (Phasianidae). ...

      Skała metamorficzna powstająca w warunkach metamorfizmu regionalnego lub dyslokacyjnego. Przeważnie jest to metamorfizm średniego stopnia strefy mezo, rzadziej wysoki stopień kata. Nazwa pochodzi od starego słowiańskiego terminu górniczego oznaczającego zgnieciony kamień (G. Agricola, 1556; A.G. Werner, 1786), bądź od staronordyckiego gneista – „krzesać kamień”. ...

      Głębinowa kwaśna skała o budowie jawnokrystalicznej, zbudowana z kwarcu, skalenia potasowego i plagioklazu oraz biotytu. Nazwa pochodzi z wł. – granito od łac. granum – ziarno. Barwa jasnoszara (w Tatrach i Karkonoszach), rzadziej różowa i czerwona (w Karkonoszach). ...

      Granit karkonoski – skała budująca masyw granitowy w Sudetach Zachodnich zbudowany z kilku odmian granitów:
      - centralny, porfirowaty,
      - grzbietowy, równoziarnisty,
      - granofirowy. ...

      Granit rumburski – skała magmowa głębinowa (plutoniczna) typu granitu, o budowie zbitej i bezładnej. Struktura od gruboziarnistej do drobnoziarnistej, porfirowa z dużymi kryształami skaleni alkalicznych (sodowo-potasowych). ...

      Granit strzegomski – potoczna nazwa głównej skały wchodzącej w skład jednostki geologicznej masyw strzegomski (masyw Strzegom-Sobótka) na bloku przedsudeckim (Przedgórzu Sudeckim). Oznacza się barwą jasnoszarą, strukturą jawnokrystaliczną, pełnokrystaliczną, teksturą bezkierunkową. Składa się głównie z plagioklazu, kwarcu, biotytu, rzadziej hornblendy. ...

      Granit strzeliński (Strzelin) – handlowa nazwa szarego granitu pochodzącego z intruzji Strzelina, wchodzącego w skład masywu strzelińskiego na bloku przedsudeckim. Wiek intruzji oceniany jest na 303-283 mln lat (westfal, górny karbon). Należy do waryscyjskiego piętra strukturalnego. ...

      grąd

      przyroda

      Grąd – wielogatunkowy i wielowarstwowy las liściasty zazwyczaj z przewagą grabów i dębów oraz z udziałem różnych innych gatunków. ...

      Grunty strukturalne (gleby strukturalne) – grunty z siecią kamienistych i piaszczysto-ilastych pierścieni, wieloboków lub pasów na powierzchni terenu. Są one efektem procesów segregacji, pęcznienia, kontrakcji (kurczenie się skał) i soliflukcji (jeden z procesów morfologicznych modelujących stoki w obszarach o klimacie zimnym, w warunkach peryglacjalnych (obszary polarne, wysokie góry); zjawisko to polega na powolnym - do kilku cm na rok - pełzaniu wierzchniej warstwy gruntu), działających w obrębie warstwy czynnej z trwałą zmarzliną.

      hematyt

      geologia->minerał

      Hematyt (z gr. haema (haima) „krew”; haimatites „krwisty” od czerwonej barwy tego minerału po jego sproszkowaniu) – pospolity minerał, tlenek żelaza. ...

      hipoglikemia

      medycyna

      Hipoglikemia (łac. hypoglycaemia), inaczej niedocukrzenie – stan, w którym ilość glukozy we krwi (poza żyłą wrotną) spada poniżej 3,9 mmol/l (70 mg/dl). Hipoglikemię rozpoznaje się przy obniżeniu stężenia glukozy we krwi poniżej 3,9 mmol/l, niezależnie od występowania objawów klinicznych, które u części osób, zwłaszcza chorujących od wielu lat na cukrzycę typu 1, mogą pojawiać się dopiero przy niższych wartościach glikemii. ...

      Hornfels to skała metamorficzna kontaktowa utworzona pod wpływem termicznego oddziaływania magmy na osłonę w warunkach facji hornfelsowej. Nazwa pochodzi od niem. hornfels = skała rogowa. ...

      Inwersja temperatury (inwersja termiczna) – w meteorologii zjawisko atmosferyczne polegające na wzroście temperatury powietrza wraz z wysokością. ...

      kalcyt

      geologia->minerał

      Kalcyt – minerał z gromady węglanów, węglan wapnia. Bardzo rozpowszechniony minerał skałotwórczy.
      Nazwa pochodzi od gr. χάλιξ chalix = wapno oraz łac. calx (calcis) = wapno i nawiązuje do tradycyjnego zastosowania tego minerału. ...

      Walończycy inaczej Walonowie, to lud romański, który przybył w czasie podboju Galii przez Rzymian i pozostał w rejonach zasobnych w bogactwa naturalne, na terenie obecnej Belgii, Północnej Francji, Zagłębia Saary. Byli fachowcami od wydobywania i przetwarzania bogactw naturalnych, także od eksploatacji srebra izłota rodzimego oraz kamieni szlachetnych. Dzięki temu ceniono ich kunszt na wszystkich dworach książęcych, królewskich i cesarskich. ...

      W Górach Izerskich od XVI w. zaczęły rozwijać się dziedziny przemysłu wymagającego dużej ilości drewna. Mowa tu o kopalniach rud metali, hutach szkła oraz wypalaniu węgla drzewnego. To właśnie huty szkła były umiejscowione nad potokami górskimi, były to tak zwane huty wędrujące. Gdy wokół takiej huty zabrakło zapasów drewna, zakład przenoszono w górę potoku, na nienaruszone tereny. W taki sposób eliminowano zupełnie drzewostan (buk i jawor, następnie świerk i jodłę), na których miejsce wprowadzano bydło i rolnictwo. ...

      Klimat sudecki jest typowym klimatem górskim. Wraz ze wzrostem wysokości temperatura spada, rosną średnioroczne opady, zmienia się szata roślinna. Zimy są dłuższe i bardziej śnieżne niż w dolinach.
      Jest jednak pewna szczególna cecha pogody w Sudetach, która wyróżnia ten masyw od innych gór. Jest nią bardzo duże zróżnicowanie temperatur i opadów na stosunkowo niewielkim obszarze. Temperatura spada tutaj nie tylko wraz ze wzrostem wysokości, ale także wraz z przemieszczaniem się wgłąb niektórych pasm. ...

      Akcja osadnicza, przeprowadzona przez króla Prus Fryderyka II w drugiej połowie XVIII wieku i początkach wieku XIX we wschodnich Prusach.
      Odegrała ważną rolę w germanizacji wschodnich terenów Prus, zwłaszcza nowo podbitych obszarów, jak np. ziem Górnego Śląska, zamieszkanych przez przeważający element polski, również na obszarze zaboru pruskiego. W samym tylko roku 1763 osiedlono na Górnym Śląsku 61 tysięcy, zaś przez następne 40 lat około 110 tysięcy Niemców. W 1773 wydano edykt popierający osadnictwo na Śląsku. Na obszarze zaboru pruskiego w jej ramach powstała między innymi wieś Nowosolna koło Łodzi. ...

      Do jednych z najciekawszych i zarazem tajemniczych obiektów geoturystycznych znajdujących na obszarze Dolnego Śląska można zaliczyć zespół podziemnych obiektów kompleksu „Riese”. Są to pozostałości niedokończonego przedsięwzięcia budowlanego nazistowskich Niemiec z okresu ostatnich lat II Wojny Światowej będące świadectwem historii najnowszej. ...

      Kongres wiedeński (niem. Wiener Kongress) – konferencja międzynarodowa przedstawicieli szesnastu państw europejskich, trwająca od września 1814 do 9 czerwca 1815 roku w Wiedniu, zwołana w celu rewizji zmian terytorialnych i ustrojowych spowodowanych wybuchem rewolucji francuskiej i wojnami napoleońskimi oraz wypracowania nowych zasad ładu kontynentalnego. ...

      konkrecja

      geologia

      Agregat mineralny powstały wskutek stopniowego narastania minerałów wokół jakiegoś obiektu w skale. Obiektem tym może być otoczak jakiejś skały, skamieniałość lub nawet ziarenko piasku. Przyrastanie odbywa się zawsze od środka (jądra konkrecji) na zewnątrz, co różni konkrecję od sekrecji. ...

      Kościoły łaski (niem. Gnadenkirchen; cz. Kostely milosti) – kościoły wybudowane na mocy ugody altransztadzkiej zawartej między królem szwedzkim Karolem XII a cesarzem Austrii Józefem I Habsburgiem w Altranstädt w 1707 roku. ...

      Kryształ górski (gr. κρύσταλλος – krystallos = lód) – bezbarwna, przezroczysta odmiana kwarcu. Znane są kryształy górskie o masie wielu ton, lecz kamienie warte oszlifowania zdarzają się dość rzadko. ...

      Krzemień – skała osadowa, skrytokrystaliczna, krzemionkowa (biochemiczna lub chemiczna), występująca w formie kulistych, bulwiastych, bochenkowatych lub soczewkowatych konkrecji w obrębie skał niekrzemionkowych takich jak wapienie, margle, dolomity. Konkrecje krzemienne mają ostre granice ze skałą otaczającą, co odróżnia je od czertu. ...

      Kwarc dymny – minerał, odmiana kwarcu. Nazwa pochodzi od dymnej barwy. Tworzy dobrze wykształcone kryształy o zabarwieniu od bladobeżowego przez barwę brązową do ciemnobrunatnej lub prawie czarnej. Ciemna barwa jest wynikiem oddziaływania na kwarc naturalnego promieniowania radioaktywnego. ...

      Kwarc różowy – minerał będący odmianą kwarcu. Występują odmiany o zabarwieniu bladoróżowym, głębokoróżowym i różowoczerwonym. Zabarwienie powoduje obecność manganu lub tytanu. Rzadko tworzy kryształy. Wiele okazów wykazuje zjawisko asteryzmu (kwarc gwiaździsty) dzięki obecności rutylu, a także zjawisko opalescencji oraz efekt kociego oka. Odmiany ciemniejsze wykazują też nieznaczny dichroizm. ...

      kwarc 

      geologia->minerał

      Kwarc (dawniej kwarzec) – minerał z gromady krzemianów przestrzennych zbudowany głównie z dwutlenku krzemu. Nazwa pochodzi od starogermańskiego kwarr (quarz) = zgrzyt – tak określali ten minerał niemieccy górnicy lub słowiańskiego kwardy = twardy (kwarda = kwarzec) lub gr. krystallos = lód. ...

      Kwarcyt – zwięzła skała, której dominującym składnikiem ziarnistym jest kwarc frakcji piaskowej, a spoiwem rekrystalizowana krzemionka. Kwarcyty charakteryzują się bardzo dużą twardością, spoistością i tym, że ziarna kwarcu nie są dostrzegalne makroskopowo (gołym okiem). Kwarcyty mogą być osadowe (ortokwarcyty) lub metamorficzne (metakwarcyty). ...

      kwiaton

      architektura

      (fr. fleuron) – detal architektoniczny charakterystyczny dla motywów architektury i sztuki gotyku i neogotyku, wykonany w kształcie kwiatu o rozłożonych pączkach w otoczeniu zazwyczaj czterech liści na kilku poziomach, czasem uzupełniany żabkami.

      lapidarium

      architektura

      (łac. lapidarius – kamienny) – miejsce przechowywania i prezentowania okazów kamieni naturalnych i kamiennych fragmentów elementów architektonicznych oraz inskrypcji epigraficznych, rzeźb, nagrobków, pomników, pochodzących z zabytkowych budowli. Pierwsze lapidaria powstały w okresie renesansu - Museo Lapidario Maffeiano” w Weronie, założone w latach 1738–1749 przez Scypiona Maffeiego - a upowszechniły się w XIX wieku.
      Ekspozycja może znajdować się na wolnym powietrzu lub w zamkniętym pomieszczeniu (muzeum, galeria, park, dziedziniec).

      Latyt – skała magmowa, kwaśna, wylewna lub subwulkaniczna. Jego plutonicznym odpowiednikiem jest monzonit. ...

      Lawa poduszkowa, pillow lawa, puklista lawa – lawa powstała w wyniku podwodnej erupcji, wskutek tego bardzo szybko stygnąca i dzieląca się wówczas na elipsoidalne, zwykle spłaszczone buły przypominające bochenki lub poduszki (stąd polska nazwa lawa poduszkowa). ...

      Lidyt – osadowa skała krzemionkowa należąca do grupy skał organogenicznych, barwy czarnej lub ciemnoszarej, skrytokrystaliczna lub bardzo drobno krystaliczna. Składa się głównie z chalcedonu i mikrokrystalicznego kwarcu i substancji organicznych oraz często pirytu. ...

      limonit

      geologia->minerał

      Limonit (żelaziak brunatny) – bardzo drobnoziarnista lub skrytokrystaliczna mieszanina minerałów (tlenków i wodorotlenków żelaza), kiedyś uważana za odrębny minerał. Według dzisiejszych podziałów jest to rodzaj skały. Substancja bardzo pospolita, rozpowszechniona i spotykana w miejscach występowania goethytu. ...

      lityfikacja

      geologia

      Proces twardnienia skały okruchowej (proces przemiany skały luźnej w zwięzłą), będący etapem diagenezy. Dzięki tym procesom powstaje np. piaskowiec z piasku. ...

      łęg

      przyroda

      Łęg (las łęgowy) – zbiorowisko leśne, występujące nad rzekami i potokami, w zasięgu wód powodziowych, które podczas zalewu nanoszą i osadzają żyzny muł ...

      Łupek kwarcowy – skała metamorficzna o wyraźnie zaznaczonej laminacji, złożona głównie z drobnych blastów kwarcu. Innymi składnikami skały są drobno wykształcone łyszczyki oraz nielicznie występujące chloryty. ...

      Łupek łyszczykowy (Łupek mikowy) – skała metamorficzna, w skład której wchodzą przede wszystkim kwarc, skalenie i miki (łyszczyki). ...

      Miki, łyszczyki – grupa minerałów zaliczana do gromady krzemianów. Nazwa „mika” pochodzi od łac. mica (ziarno) lub micare (błyszczeć). ...

      Margiel – skała osadowa, zwykle szara. Składa się z węglanów (wapnia lub magnezu) i minerałów ilastych. Używany jest do wyrobu cementu, także jako nawóz mineralny (sztuczny). Ma słaby, nieprzyjemny zapach. Dobrze reaguje z kwasem solnym (HCl), pozostawiając błotnistą plamkę. ...

      marmit

      geografia

      (garniec lodowcowy) – zagłębienie eworsyjne w formie cylindra o wygładzonych ścianach i zaokrąglonym dnie, wyżłobione w litej skale pod ciałem lodowca przez wody subglacjalne lub też przez wody supraglacjalne, spadające w głąb lodowca młynem lodowcowym i wprawiające w ruch wirowy kamienie znajdujące się na dnie tego zagłębienia. Rozwija się z reguły w lokalnych zagłębieniach lub szczelinach skały i może osiągać głębokość kilkunastu metrów.

      Marmur (od łac. marmor, z stgr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. ...

      Masyw Czeski (czes. Český masiv, Česká vysočina, niem. Böhmische Masse) – prowincja fizycznogeograficzna i jednocześnie jednostka geologiczna w Europie Środkowej. ...

      maszkaron

      architektura

      (z wł. mascherone, w fr. mascaron) – rzeźbiarski motyw dekoracyjny w postaci stylizowanej głowy ludzkiej lub fantastycznej postaci, stosowany w rzeźbie architektonicznej i rzemiośle artystycznym

      Melafir, paleobazalt – pochodząca z paleozoiku (karbon, perm) zasadowa, wylewna skała magmowa o strukturze porfirowej, migdałowcowej teksturze i szarofiołkowym, czerwonobrunatnym lub zielonoczarnym zabarwieniu uzyskanym wskutek wtórnych przeobrażeń. ...

      metamorfizm

      geologia

      Metamorfizm – jest to zespół procesów prowadzących do zmiany skał, tekstury, struktury, składu mineralnego oraz chemicznego. Typowym środowiskiem metamorfizmu jest wnętrze skorupy ziemskiej, może on wystąpić również na powierzchni Ziemi. Metamorfizmem nazywamy tylko przemiany zachodzące w stanie stałym. ...

      Migmatyt – skała ultrametamorficzna powstająca na pograniczu magmatyzmu i metamorfizmu katazonalnego. Może wykazywać foliację. Zbudowana głównie z kwarcu, skaleni i biotytu, z domieszkami innych minerałów. Występuje razem z gnejsami i granitami, w Polsce – w Sudetach oraz w Tatrach Zachodnich. ...

      minerał

      geologia

      Minerały – pierwiastki lub związki chemiczne o określonym składzie chemicznym, właściwościach fizycznych i chemicznych i strukturze krystalicznej; powstałe w sposób naturalny w wyniku zachodzących w skorupie ziemskiej procesów geologicznych. Minerały stanowią główne elementy budulcowe skał litosfery, Księżyca oraz meteorytów. ...

      monoklina

      geologia

      Monoklina – rozległy obszar, zbudowany z warstw skalnych nachylonych w jednym kierunku i pod mniej więcej jednakowym kątem (zazwyczaj niedużym). ...

      muflon

      fauna

      Muflon śródziemnomorski (Ovis aries musimon) – podgatunek ssaków łożyskowych z rzędu parzystokopytnych (Artiodactyla). Pierwotnie występował tylko na Korsyce i Sardynii, później został introdukowany w wielu miejscach Europy. ...

      Mułowiec – zwięzła skała okruchowa, będąca zlityfikowanym (scementowanym) mułem. Złożona głównie z ziaren kwarcu, czasem łyszczyków, skaleni, minerałów węglanowych i ilastych. ...

      Muskowit – minerał z gromady krzemianów należący do grupy mik (łyszczyków). Minerał bardzo pospolity, szeroko rozpowszechniony. ...

      Kopalnia Węgla Brunatnego Turów - kopalnia położona jest w obrębie Obniżenia Żytawskiego, leżącego między Masywem Łużyckim a zachodnią częścią Gór Izerskich, w obrębie Przedgórza Izerskiego. Zakres działalności KWB Turów obejmuje górnictwo i wzbogacanie węgla brunatnego oraz wydobywanie kruszywa i gliny. W Kopalni Turów złoże węgla brunatnego eksploatowane jest w sposób przemysłowy metodą odkrywkową już od roku 1904 - kopalnia Herkules. Roczne wydobycie to ok. 12 mln ton węgla, dodatkowo zdejmowane jest 30 mln m³ nadkładu. ...

      Rezerwat przyrody „Cisowa Góra” - rok utworzenia 1953. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych naturalnego stanowiska cisa, gatunku ustępującego obecnie z lasów, a stanowiącego niegdyś ich stały element składowy. Rezerwat „Cisowa Góra”, najstarszy rezerwat Sudetów. Ten gatunek drzewa, związany w sposób szczególny z historią i tradycją naszego kraju i chroniony już za czasów króla Władysława Jagiełły, ścisłej ochronie gatunkowej podlega od 1934 r. ...

      nefryt

      geologia->minerał

      (gr. nephros – nerka; nazywany także żadem amfibolowym) – skała metamorficzna utworzona w wyniku wielu skomplikowanych procesów metasomatycznych oraz związanych z tektoniką uskokową i działalnością ciśnień kierunkowych tzw. stressu. ...

      odwodnienie

      medycyna

      Odwodnienie – stan, w którym zawartość wody w organizmie spada poniżej wartości niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania. Stan odwodnienia zagraża życiu pacjenta, jest szczególnie niebezpieczny dla niemowląt, małych dzieci oraz ludzi starszych. ...

      Ognie świętego Elma (ognie św. Bartłomieja, ognie Kastora i Polluksa) – zjawisko akustyczno-optyczne w postaci małych, cichych, ciągłych wyładowań elektrycznych na różnych powierzchniach, a szczególnie krawędziach przedmiotów, mające miejsce w czasie pogody zapowiadającej burzę. Wyładowaniom tym mogą towarzyszyć bardzo ciche dźwięki w postaci syczenia lub świstu, a czasem może być to głośny gwizd. ...

      Unikatowe resztki dobrze zachowanych okopów z czasów wojny siedmioletniej w Leśnej. Rów ma około 250 m długości i 50-100 cm głębokości oraz 2,7-3,4 m szerokości. Wykopali je tzw. Pandurzy - oddział piechoty bałkańskiej w służbie Habsburgów. W 1758 roku roku na wzniesieniu starły się oddziały austriackie z armią pruską. Grób poległych Pandurów znajdować miał się w pobliżu szczytu wzniesienia.

      opal 

      geologia->minerał

      Opal – mineraloid zaliczany do krzemianów. Nazwa pochodzi od sanskryckiego upala = drogi kamień, kamień szlachetny; bądź od gr. opallios (łac. opalus) = widzieć zmianę (barwy). Opal jest oficjalnym kamieniem szlachetnym Australii. ...

      Orogeneza alpejska, (fałdowania alpejskie) – ostatni okres globalnych fałdowań górotwórczych, w czasie którego doszło do powstania górotworu alpejskiego. ...

      Orogeneza hercyńska (orogeneza waryscyjska) – okres intensywnych ruchów górotwórczych zachodzących w paleozoiku, pomiędzy późnym sylurem a końcem permu. W ich wyniku powstały góry określane mianem hercynidów (waryscydów). ...

      Dioryt – obojętna skała głębinowa, składająca się głównie z (2/3 objętości) plagioklazów (zwykle andezynu i oligoklazu) i amfiboli (hornblenda), niekiedy z dodatkiem piroksenów (augit, hipersten), biotytu oraz skaleni potasowych (ortoklaz, mikroklin). Niektóre odmiany zawierają niewielkie ilości kwarcu (do 5%) bądź oliwinu. Minerałami akcesorycznymi są: magnetyt, ilmenit, apatyt, cyrkon, tytanit. Na diagramie klasyfikacyjnym QAPF dioryt zajmuje pole 10 wraz z gabrem. ...

      Ortoklaz – minerał z gromady krzemianów, jedna z trzech (oprócz mikroklinu i sanidynu) odmian polimorficznych skalenia potasowego. Nazwa pochodzi od gr. orthos = prosty oraz klao = łamię (klan = łamać; klasis = łupliwy) – nazwa nawiązuje do prostego kąta między płaszczyznami łupliwości w tym minerale. ...

      ostaniec

      geologia

      wzniesienie powstałe w wyniku procesów wietrzenia i erozji (a także denudacji terenów przyległych, co powoduje odsłonięcie i pozostawienie ostańca). Ostańce występują jako wyizolowane formy terenu, często o stromych, skalistych stokach, będące pozostałością większego masywu skalnego. Niekiedy ostańcami są całe wzniesienia, jak np. Szczeliniec Wielki w Górach Stołowych i Maczuga Herkulesa. ...

      Pegmatyty – rodzaj skał magmowych charakteryzujących się szczególną mega- lub gigantokrystaliczną teksturą, wzbogaconych w pierwiastki niekompatybilne oraz minerały zawierające składniki lotne jak fluor, bor, fosfor i inne. Najczęstszym typem są pegmatyty granitoidowe, ale występują również pegmatyty gabrowe, sjenitowe, skał wysoko alkalicznych (pegmatyty agpaitowe i miaskitowe). Nazwa pochodzi od gr. pegma – silne łącze, stwardniałość, dla odwzorowania zwięzłości granitu pismowego. Skałę tę wyróżnił i opisał po raz pierwszy René-Just Haüy w 1813 roku. ...

      peneplena

      geologia

      Peneplena – rodzaj wielkoobszarowej – mogącej obejmować całe kontynenty, poligenicznej, tj. powstałej wskutek oddziaływania wielu czynników, powierzchni zrównania pełnego. Do jej ukształtowania przyczyniają się działalność erozyjna rzek, zmywająca wód opadowych, deflacyjna wiatru, grawitacja i wietrzenie. ...

      Piaskowiec – zwięzła, zwykle drobnoziarnista skała osadowa. Wyróżnia się następujące jej typy:
      - piaskowiec kwarcowy, ponad 80% kwarcu, często barwy białej, czasami żółtej (w zależności od rodzaju spoiwa)
      - piaskowiec arkozowy – odmiana bogata w skalenie, zazwyczaj szara, różowa lub czerwonawa
      - piaskowiec szarogłazowy – odmiana bogata w okruchy skał magmowych. Barwa ciemna, szarozielona, niebiesko-szara do niemal czarnej ...

      piryt

      geologia->minerał

      Minerał żelaza z gromady siarczków, nadsiarczek żelaza, FeS2. Nazwa pochodzi od gr. pyr = 'ogień' oraz pyrites = 'iskrzący', gdyż minerał ten iskrzy się pod wpływem uderzeń krzesiwa (krzemienia, twardego metalu). ...

      Szczegóły na mapie ...

      W obrębie Sudetów można wyróżnić następujące jednostki geologiczne: blok karkonosko-izerski, nieckę północnosudecką, metamorfik kaczawski, nieckę śródsudecką, depresję Świebodzic, blok sowiogórski, strukturę bardzką, masyw gabrowo-diabazowy Nowej Rudy, metamorfik kłodzki, metamorfik bystrzycko-orlicki, masyw kudowski, Rów Górnej Nysy, masyw kłodzko-złotostocki, metamorfik Lądka i Śnieżnika, ...

      ponor

      geografia

      Ponor (z języka serbskiego – wchłon) – forma terenu właściwa obszarom krasowym, mająca postać otworu lub korytarza wydrążonego przez wodę, nierzadko ukrytego pod warstwą kamieni pokrywających koryto rzeki. Jest to miejsce, gdzie wody strumieni, potoków czy rzek wpływają pod powierzchnię terenu. ...

      Porfir (stgr. πορφύρα, „purpura”) – potoczna nazwa stosowana do określania magmowych skał wulkanicznych lub żyłowych, posiadających strukturę porfirową. ...

      Przed II wojną światową:
      Franz Pabel - sołtys Karłowa, jako pierwszy oficjalnie mianowany przewodnikiem turystycznym w Sudetach, twórca trasy turystycznej na Szczeliniec Wielki. Wykonał 665 kamiennych stopni prowadzących na niezdobyty dotąd szczyt. W 1813 uzyskał od króla Prus, Fryderyka Wilhelma III, zaszczytny certyfikat pierwszego w Prusach przewodnika turystycznego. ...

      prezbiterium

      architektura

      (dawniej: chór kapłański) – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balaskami lub łukiem tęczowym i wyodrębnia się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter (ksiądz). ...

      Bitwa pod Landeshut (Bitwa pod Kamienną Górą, tzw. "Pruskie Termopile") – starcie zbrojne, które miało miejsce 23 czerwca 1760 roku w czasie wojny siedmioletniej.
      Pruskie siły generała Heinricha Augusta de la Motte Fouqué broniące Kamiennej Góry zostały pokonane przez armię austriacką generała Ernesta von Laudona. Fouqué wraz z 4000 żołnierzy dostał się do niewoli.

      przełom 

      geografia

      Przełom (kanion) – odcinek doliny rzecznej o wąskim dnie i stromych zboczach, w którym ciek wodny (rzeka) pokonuje przeszkodę obecną na jego drodze (np. pasmo górskie lub inną wypukłość terenu). ...

      Przesieka Śląska – niezasiedlony do późnego średniowiecza (XV w.) i trudny do przebycia pas gęstych lasów biegnący od Gór Złotych koło wsi Budzów i przez Dzbanów w kierunku południowo-wschodnim do okolic Głuchołaz, następnie wzdłuż górnego biegu Ścinawy i dolnego biegu Nysy Kłodzkiej do Odry którą przekraczała koło grodu w Ryczynie, dalej wschodnim brzegiem rzeki Stobrawy, a od jej środkowego biegu na północny wschód w pobliże Namysłowa i Byczyny. ...

      W ciągu ostatnich dziesięcioleci obserwuje się zanikanie wielu zbiorowisk łąkowo-pastwiskowych, a także związanych z nimi gatunków. Proces ten łączy się z niekorzystnymi zmianami sposobu użytkowania ziemi, postępującą synantropizacją flory, przenikaniem gatunków obcych, pozyskiwaniem surowców do celów leczniczych lub materiałów do ogrodowych kolekcji. ...

      Rezerwat przyrody to jedna z obszarowych form ochrony przyrody. Rezerwat przyrody w ...

      Ryolit, liparyt, riolit (z gr. ρεω - płynę i λίθος - kamień) – kwaśna skała wylewna albo hipabysalna, o składzie podobnym do granitu (jest to wylewny odpowiednik granitu – powstał z magmy o tym samym składzie chemicznym, tylko odmienne były warunki powstawania, które zapisały się w jego wyglądzie, strukturze i wytrzymałości). ...

      Salamandra plamista, jaszczur plamisty, jaszczur ognisty (Salamandra salamandra) – gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych o charakterystycznym wyglądzie i szerokim zasięgu występowania. Prowadzi samotniczy, drapieżny tryb życia ...

      sard

      geologia->minerał

      Sard (także: Sarder) – gemmologiczna nazwa brunatnej, półprzezroczystej odmiany chalcedonu. Nazwa pochodzi od Sardiku – starożytnej miejscowości w Azji Mniejszej słynącej z obróbki tych kamieni i wyrobu wspaniałej biżuterii. ...

      sedymentacja

      geologia

      Sedymentacja (łac. sedimentum = osad) – w geologii sedymentacja to gromadzenie osadów w wyniku deponowania materiału okruchowego, działalności organizmów, wytrącania z roztworu wodnego. Ponowne uruchomienie materiału osadowego nosi nazwę resedymentacja. ...

      Zespół działań zmierzający do znacznego ograniczenia lub wręcz całkowitego wyeliminowania roli religii w społeczeństwie. Termin powstał w 1646 r. w trakcie rokowań kończących wojnę trzydziestoletnią i pochodzi od łacińskiego saecularis (świecki); do języka polskiego przeszedł z francuskiego sécularisation. W przeszłości sekularyzacją nazywano także przejęcie majątku, urzędów lub innych sfer życia publicznego od władzy lub kontroli kościelnej na rzecz władz świeckich. Używa się także terminu kasata, np. klasztorów. ...

      Serpentynit – skała metamorficzna utworzona w strefie epi metamorfizmu regionalnego niskiego stopnia, powstała w wyniku metasomatozy hydrotermalnej. Nazwa pochodzi od minerałów serpentynowych, które są głównym składnikiem tej skały. Opisana w 1823 roku przez A. von Humbolta (łac. serpens – żmija, wąż – z uwagi na ich częste plamiste zabarwienie, a także żyłkową i falistą budowę). ...

      Siwerniak, świergotek górski, siwarnik (Anthus spinoletta) – gatunek małego ptaka z rodziny pliszkowatych (Motacillidae), zamieszkujący góry południowej i środkowej Europy oraz strefy klimatów umiarkowanych Azji aż po Chiny ...

      Sjenit, syenit – obojętna skała głębinowa. Sjenit zaliczany jest do skał jawnokrystalicznych. Najczęściej barwy ciemnoszarej lub czarnej. W przeciwieństwie do granitu, nie zawiera wcale, albo zawiera bardzo mało kwarcu. Nazwa pochodzi od greckiej nazwy Asuanu – Syene. ...

      skaleń

      geologia->minerał

      Skalenie, szpat polny – najpospolitsze minerały w skorupie ziemskiej. Skalenie są glinokrzemianami przestrzennymi potasu, sodu, wapnia, rzadziej baru. Zawierają izomorficzne domieszki litu, rubidu, cezu, strontu i żelaza. ...

      Skały magmowe – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał osadowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstałych wskutek krystalizacji lub zakrzepnięcia magmy w głębi skorupy ziemskiej lub lawy na powierzchni Ziemi. Geolodzy opisali ponad 700 odmian skał magmowych. ...

      Skały metamorficzne (skały przeobrażone) – jeden z trzech głównych typów skał budujących skorupę ziemską, powstałe ze skał magmowych bądź osadowych (jak również niekiedy innych metamorficznych) na skutek przeobrażenia (metamorfizmu) ...

      Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przenoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego - sedymentacja. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia. ...

      skały 

      geologia

      Skały – wszystkie składniki budujące skorupę ziemską, niezależnie od pochodzenia i struktury. W geotechnice termin utożsamiany jest tylko ze skałami litymi (spójnymi, mało ściśliwymi i odpornymi na działanie czynników zewnętrznych). Skały okruchowe (zwietrzeliny) oraz pochodzenia organicznego określane są mianem gruntu. ...

      Włochatka zwyczajna, włochatka, sowa włochata (Aegolius funereus) – gatunek średniego ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych (Strigidae) ...

      sterczyna

      architektura

      Pinakiel (inaczej fiala, pinakiel) – pionowy element dekoracyjny w postaci smukłej kamiennej wieżyczki, zakończonej od góry iglicą, której krawędzie udekorowane są żabkami i która zwieńczona jest kwiatonem. W postaci bardziej ozdobnej miał kształt ażurowej kapliczki z maswerkami. Jest charakterystyczny dla architektury gotyckiej i neogotyckiej. ...

      Stożek aluwialny (napływowy) – często spotykana forma powierzchni terenu, powstająca na skutek akumulacji (nagromadzania) osadów niesionych przez rzekę lub potok w miejscu wyraźnego zmniejszenia spadku koryta i prędkości płynięcia wody ...

      Sudecki uskok brzeżny, uskok brzeżny – strefa nieciągłości o przebiegu ESE–WNW oddzielająca blok sudecki od bloku przedsudeckiego. Uskok ten istniał w czasie orogenezy hercyńskiej, a potem powtórnie – w trakcie orogenezy alpejskiej, gdy wzdłuż płaszczyzny uskoku doszło do tektonicznego podniesienia bloku sudeckiego względem bloku przedsudeckiego i uformowania się wyraźnego progu morfologicznego w postaci wypiętrzonych Sudetów i obniżonego Przedgórza Sudeckiego. ...

      sufozja

      geologia

      Sufozja – proces geologiczny, geomorfologiczny i hydrodynamiczny polegający na mechanicznym ewentualnie chemicznym wypłukiwaniu cząstek gleby (minerałów) lub skał przez wodę opadową oraz podziemną, która infiltruje poprzez glebę lub skałę. ...

      Znakiem wzywania pomocy w górach, stosowanym w skali międzynarodowej, jest sygnał dźwiękowy lub świetlny nadawany 6 razy na minutę. Po tej serii następuje minuta przerwy. Gdy sygnał zostanie odebrany potwierdzamy go 3 razy na minutę metodę dźwiękową lub świetlną.
      Ten sposób wzywania pomocy należy stosować w tych partiach górskich, z których będzie widoczny i słyszalny: Tatry, Babia Góra, Bieszczady, Karkonosze.W partiach zalesionych sygnały optyczne nie będą widoczne, a sygnały akustyczne mogą być tłumione przez drzewa. ...

      Przystosowanie się gatunku zwierzęcia lub rośliny, w miejscu zamieszkania człowieka lub z jego działalnością. Synantropizacja może mieć charakter stały lub czasowy. Odmianą synantropizacji jest synurbizacja, termin wyróżniany głównie w zoologii. Zwierzęta lub rośliny poddane synatropizacji nazywamy gatunkami synantropijnymi. ...

      synklina

      geologia

      Synklina, łęk – w geologii wklęsły fałd. W jądrze synkliny znajdują się warstwy najmłodsze, a na zewnątrz (na tzw. skrzydłach) najstarsze.

      szadź

      meteorologia

      osad lodu powstający przy zamarzaniu małych, przechłodzonych kropelek wody (mgły lub chmury) w momencie zetknięcia kropelki z powierzchnią przedmiotu lub już narosłej szadzi. Składa się ze zlepionych kryształków lodu narastając niekiedy do stosunkowo znacznych grubości. Osadzająca się na gałęziach drzew może powodować ich łamanie się.

      * Park Szwedzki przyciągający kuracjuszy i turystów założono tutaj w drugiej połowie XIX stulecia. Przez pola, ograniczone drogami i lasami, wytyczono ścieżki i alejki, nasadzono drzewa – w tym gatunki sprowadzone z dalekich krajów. Na tym obszarze znajduje się też niewielkie wzgórze oraz dwa stawy określane jako szwedzkie, od których swoją nazwę wziął park. W swojej historii był przemianowywany m.in. na Górny i Dolny Plac Książęcy czy Park XXX-lecia PRL. ...

      szerlit

      geologia->minerał

      minerał z gromady krzemianów, zaliczany do krzemianów pierścieniowych. Czasami, szczególnie w starszej literaturze jest opisywany jako borokrzemian. Należy do grupy turmalinu, tworząc szeregi izomorficzne z elbaitem i drawitem. Nazwa pochodzi od starogermańskiego terminu schörl, oznaczającego minerały płonne towarzyszące rudzie. ...

      Do wodospadu Szklarki, doliną Kamiennej, ok. 1 godz szlak zielony lub czarny. Zwiedzamy przełom rzeki Kamiennej i potoku Szklarka idąc wśród oryginalnych wież skalnych – Głazowisko, Dziobata i Piekielnik oraz Czerwoną Jamę i Czarną Topiel. Zobaczymy malowniczy wodospad, a przy nim gościnne schronisko „Kochanówka”. W powrotnej drodze obejrzymy miejsce, gdzie żył i pisał wybitny polski fraszkopisarz Jan Sztaudynger. ...

      Ze względu na trudność w określeniu pojęcia "długi dystans", poniżej scharakteryzowałem wg mnie najważniejsze: ...

      Przyczyny zamknięcia szlaków.
      Karkonosze:
      - lawiny w okresie zimowym - najczęściej zamykane szlaki to: szlak czerwony przez Kocioł Łomniczki (Kocioł pod Śnieżką), szlak żółty od schroniska Pod Łabskim Szczytem w stronę Śnieżnych Kotłów, szlak zielony od schroniska Pod Łabskim Szczytem, szlak niebieski na Śnieżkę (Droga Jubileuszowa), szlak żółty przez Biały Jar, szlak zielony od górnej stacji wyciągu na Szrenicę do skrzyżowania ze szlakiem czerwonym przy skałkach Trzy Świnki, szlak niebieski od Domku Myśliwskiego do Samotni. Niektóre z nich mają zimowe obejścia. ...

      Schemat obrazujący przebieg historii Ziemi na podstawie następstwa procesów geologicznych i układu warstw skalnych. Obecnie przyjęta tabela stratygraficzna została ustalona przez Międzynarodową Komisję Stratygrafii (ICS). ...

      (łac./wł. dosł. „ziemia stemplowana”) – rodzaj rzymskiej ceramiki użytkowej charakteryzującej się czerwoną barwą polewy; niekiedy zwana też ceramiką samijską (od ang. Samian ware).
      Ceramika określana współcześnie tą nazwą wyróżniała się ponadto połyskliwą powierzchnią – gładką lub zdobioną rozmaitą dekoracją reliefową (stemplowaną, rytą, nakładaną, barbotinową). Wyrabiana była masowo w matrycach w określonym zestawie form użytkowych (zastawy stołowe). Połysk powierzchni uzyskiwano przez pokrywanie jej angobą przed wypałem w wysokiej temperaturze, dzięki czemu naczynia te cechowała duża trwałość. Były one opatrywane sygnaturami wytwórcy (właściciela warsztatu bądź garncarza) wyciskanymi wewnątrz (na dnie) albo zewnętrznie (w polu dekoracji).

      Torfowisko, obszar o dużej wilgotności porośnięty przez charakterystyczne zbiorowiska roślinne - bagienne i łąkowo - bagienne, wytwarzające torf. Powstaje w obniżeniach terenu na podłożu nieprzepuszczalnym lub w zarastających zbiornikach wodnych.
      Sudety wyróżniają się największym stopniem zatorfienia w stosunku do pozostałych pasm górskich w Polsce, a ich znaczna powierzchnia koncentruje się w Karkonoszach i Górach Izerskich. ...

      Torfowisko wysokie, zwane też mszarem lub rojstem – formacja powstająca w procesie narastania złoża torfowego i odcięcia jego roślinności od wód gruntowych, wskutek czego jest ono zasilane jedynie przez wody opadowe. ...

      Trachit, trachyt – obojętna skała wylewna, leżąca w grupie skał nasyconych krzemionką, w klasie sjenitu i trachitu. ...

      trachybazalt

      geologia

      Trachybazalt – skała lita pochodzenia wulkanicznego – wylewna (skała magmowa) o strukturze bardzo drobnoziarnistej lub afanitowej, czasem porfirowej, i barwie czarnej, szarej lub zielonej. W drobnoziarnistej masie skalnej często widoczne są małe kryształy lub większe skupienia oliwinyu (bomby oliwinowe). Skała pośrednia między latytem a bazaltem, często traktowany jako odmiana bazaltu. Głębinowym odpowiednikiem bazaltu jest monzonit i monzogabro. ...

      transgresja

      geologia

      Transgresja morza – stopniowe zalewanie powierzchni lądu przez morze.
      Przyczyną są pionowe ruchy skorupy ziemskiej (zapadanie się lądu) lub podnoszenie się poziomu morza (ruchy eustatyczne), wskutek globalnego ocieplenia się klimatu. ...

      Traszka górska (Triturus alpestris lub Ichthyosaura alpestris) – gatunek płaza z rodziny salamandrowatych. Tradycyjnie zaliczany do rodzaju Triturus, jednak wyniki niektórych analiz kladystycznych sugerują, że przedstawiciele tego rodzaju nie są najbliższymi znanymi krewnymi traszki górskiej ...

      udar cieplny

      medycyna

      Udar cieplny – potencjalnie śmiertelny stan chorobowy wywołany nagłym wzrostem temperatury ciała powyżej 40 °C (według innych źródeł powyżej 40,6 °C), co prowadzi do dysfunkcji układu nerwowego i innych narządów.
      Wyróżnia się udar cieplny klasyczny (najczęściej występujący u starszych pacjentów lub u osób z innymi predyspozycjami podczas fal gorąca) i wysiłkowy (występujący u osób ciężko trenujących lub pracujących w gorącym i wilgotnym środowisku. ...

      Wapień - skała osadowa zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu. Powstaje z lużnego osadu który w wyniku różnych procesów ulega lityfikacji. Najbardziej istotnym z tych procesów to cementacja. ...

      Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu. Powstaje z luźnego osadu wapiennego, który w wyniku różnych procesów ulega lityfikacji. Najbardziej istotnym z tych procesów jest proces cementacji. Współcześnie tworzą się m.in. na Bahamach. ...

      weduta

      architektura

      (wł. veduta – widok, panorama) – obraz, rysunek lub rycina, przedstawiające ogólny widok miasta lub jego fragment, często ze sztafażem; inaczej pejzaż miejski, prospekt.

      Węgiel brunatny – skała osadowa pochodzenia organicznego roślinnego powstała w neogenie w erze kenozoicznej ze szczątków roślin bez dostępu powietrza. Zawartość węgla 62–75%. Często stosowany jako paliwo. Jego wartość opałowa waha się od 7,5 do 21 MJ/kg. Węgiel brunatny jest nieodnawialnym źródłem energii. ...

      Widmo Brockenu

      meteorologia

      Widmo Brockenu, zjawisko Brockenu, mamidło górskie – zjawisko optyczne spotykane między innymi w górach, polegające na zaobserwowaniu własnego cienia na chmurze znajdującej się poniżej obserwatora. Zdarza się, że cień obserwatora otoczony jest tęczową obwódką zwaną glorią. ...

      wietrzenie

      geologia

      Wietrzenie – rozpad mechaniczny i rozkład chemiczny skał wskutek działania energii słonecznej, powietrza, wody i organizmów. Zachodzi na powierzchni Ziemi i w jej powierzchniowej strefie zwanej strefą wietrzenia (głębokość od kilku do kilkudziesięciu metrów). Produktami wietrzenia są między innymi: zwietrzelina, rumowisko, glina zboczowa, arkoza. ...

      Pierwsze wieże widokowe zaczęto wznosić pod wpływem panującej mody romantycznej na wzniesieniach dla upiększenia krajobrazu i dla lepszego efektu widokowego. Przykładem tego moga być wieże: w parku w Bukowcu na kotlisku (1800-1804), w lesie koło Gierałtówka (1804), Chełmiec, Stary Książ, na Wzgórzach Włodzickich gdzie hrabia Magnis wybudował wieżę widokową w kształcie ruin. ...

      Wojna o sukcesję bawarską – konflikt toczący się w latach 1778–1779, będący wypadkową dążeń Prus do uzyskania statusu mocarstwa europejskiego i równorzędnej z Austrią pozycji w Rzeszy Niemieckiej oraz Monarchii Habsburskiej, której celem było przywrócenie utraconej hegemonii wśród państw niemieckich, a także zaokrąglenie własnych granic, mające być niejako rekompensatą utraty Śląska na rzecz domeny Hohenzollernów. Sytuację zaostrzyła realna szansa przejścia w niedługim czasie połączonych księstw Ansbach i Bayreuth rządzonych przez boczną, wymierającą już gałąź Hohenzollernów, do czego Austria nie chciała za wszelką cenę dopuścić.

      Przyczyny
      Fryderyk II Wielki zdecydował się zaatakować Śląsk, wykorzystując m.in. wzrastającą wrogość pomiędzy prześladującymi protestantów Habsburgami, a w większości luterańską ludnością bogatej prowincji. Już wcześniej uciskana ludność cesarskiej części Śląska (w księstwach brzesko–legnickim i oleśnickim obowiązywała swoboda wyznania i kultu) zwracała się o protekcję do przechodzących przez jego terytorium wojsk szwedzkich (1706), które uważano za gwarantów warunków podpisanego po wojnie trzydziestoletniej pokoju westfalskiego. ...

      Wollastonit – minerał z gromady krzemianów. Nazwa pochodzi od nazwiska angielskiego wynalazcy, lekarza, fizyka, botanika, mineraloga i chemika Williama Hyde’a Wollastona (1766-1828), który po raz pierwszy opisał ten minerał. ...

      Altwasser (obecnie Wałbrzych, dzielnica Stary Zdrój) ...

      Zagrożenia lawinowe w Sudetach występują głównie w Karkonoszach. Najwyższe pasmo Sudetów, jak na swoje rozmiary, to teren lawinowo bardzo aktywny. Odnotowano około 100 miejsc, w których schodziły lawiny lub widoczne były mniejsze osunięcia warstw śniegu. Warto pamiętać, że w tych górach, w czasie śnieżnych zim, obserwuje się nawet 40-50 tego typu zdarzeń. Głównymi miejscami, w których schodzą lawiny są: ...

      Wybierając się w góry, zwłaszcza latem, zawsze należy pamiętać,że pogoda zmienia się tu bardzo dynamicznie i jednym ze zjawisk jakie może nas zaskoczyć jest burza. Jedno uderzenie pioruna może spowodować masowy wypadek. W górach burza jest wyjątkowo niebezpieczna, dlatego zawsze przed wyjściem na szlak należy sprawdzić dokładną prognozę pogody a także starać się wyjść na szlak jak najwcześniej rano, gdyż burze zwykle pojawiają się popołudniu. W trakcie wędrówki warto obserwować niebo i chmury jakie na nim się pojawiają, burzę zwiastuje cumulonimbus. Jest to dość wysoka chmura,która ma gładką powierzchnię u góry i kłębiastą od dołu. Jej kształt może przypominać kowadło lub grzyb. ...

      Jaspis (nazwa pochodzi od greckiego słowa ἴασπις, iaspis 'cętkowany kamień') – skała osadowa, zbita, drobnoziarnista, zbudowana z chalcedonu i kwarcu – występują one w zmiennych proporcjach. Zawiera różne minerały spełniające rolę domieszek są to: hematyt, goethyt, magnetyt, mangan, chloryty, aktynolit, epidot, zoisyt. Związki żelaza nadają jaspisom barwę brązową, żółtą, czerwoną lub zieloną. ...

      Zieleńce – skały metamorficzne masywne, cienko lub grubo złupkowane powstałe w wyniku płytkiego metamorfizmu facji zieleńcowej (relatywnie niskie ciśnienia i temperatury) bazaltów i pokrewnych im skał wylewnych oraz ich tufów. Odmiany silnie złupkowane o wyraźnej foliacji nazywane są łupkami zieleńcowymi. ...

      Zlepieniec, konglomerat, żwirowiec – grubookruchowa, lita skała osadowa o różnych barwach, złożona z ziaren żwiru (lub głazów) spojonych lepiszczem. Różni się od żwiru obecnością lepiszcza. ...