Fauna pasm

    Sudety

    Świat zwierzęcy Sudetów uległ w czasach nowożytnych dużym przeobrażeniom, głównie przez działania człowieka. Wiele gatunków, zwłaszcza dużych zostało wytępionych. W średniowiecznych kronikach widnieją zapisy o licznie występujących w Sudetach łosiach. W XVII i XVIII wieku wybito niedźwiedzie, wilki, rysie, żbiki. W XIX wieku zniknęły orły przednie. Świat zwierzęcy Sudetów jest jednak nadal bogaty, a niektóre wytępione gatunki powracają. Aktualnie występują m.in.:
    - ssaki: jeleniowate, łasicowate, zającowate, jeżowate, nietoperze, dzik, lis rudy, łasica pospolita, wiewiórka pospolita, borsuk europejski, kuna domowa, kuna leśna, gronostaj europejski, rzęsorek rzeczek, rzęsorek mniejszy, wydra europejska, norka europejska, tchórz zwyczajny, mysz polna, mysz zaroślowa, mysz leśna, popielica szara, orzesznica leszczynowa, kret europejski, koszatka leśna oraz introdukowany w Polsce muflon śródziemnomorski i ponownie wilk szary (Karkonosze, Góry Wałbrzyskie, Góry Kamienne, Góry Stołowe).
    - płazy: salamandra plamista, traszka górska, żaba trawna, żaba wodna.
    - gady: żmija zygzakowata, zaskroniec zwyczajny, gniewosz plamisty, padalec zwyczajny, jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna.
    - ptaki: bażant, cietrzew, głuszec, kuropatwa, słowik rdzawy, świstunka, rudzik zwyczajny, sójka zwyczajna, drozd śpiewak, orzechówka zwyczajna, pliszka górska, pliszka siwa, pliszka żółta, zięba zwyczajna, strzyżyk zwyczajny, mysikrólik zwyczajny, siwerniak, świergotek drzewny, sikorka, dzięcioł, kruk zwyczajny, puchacz zwyczajny, puszczyk zwyczajny, myszołów, krogulec zwyczajny, kania ruda, jastrząb zwyczajny oraz ponownie bielik.
    - owady: szerszeń europejski, trzmiel, tęcznik, paź królowej, paź żeglarz, rusałka żałobnik, biegaczowate.
    - pajęczaki: pająk krzyżak, tygrzyk paskowany, kolczak zbrojny.
    - ryby: pstrąg potokowy
    - mięczaki: ślinik wielki, ślinik mały, ślimak winniczek, świdrzyk śląski, świdrzyk ozdobny, różne gatunki pomrowcowatych, być może ponownie występuje perłoródka rzeczna.

     

     

    Sudety Środkowe

    Świat zwierzęcy gór i dolin jest bardzo bogaty, reprezentują go: ssaki, ptaki, płazy, gady, mięczaki, owady i ryby. Pojawienie się niektórych gatunków oraz zwiększenie populacji związane jest z odtwarzaniem się całych ekosystemów, w którego biocenozach dominują owady i małe ssaki. Masowo występują w tutejszych lasach małe drapieżniki. W sztolniach, szczelinach skalnych i wyrobiskach kamieniołomów gnieżdżą się nietoperze. Dobrze zaadaptował się korsykański baran górski – muflon w Górach Bardzkich i Sowich.

     

     

    Góry Bardzkie

    Góry Bardzkie należą do części środkowosudeckiej, która charakteryzuje się brakiem gatunków karpackich i występowaniem w kierunku zachodnim coraz większej ilości gatunków alpejskich.
    Z powodu znacznego zalesienia regionu w górach tych można spotkać typowo leśne gatunki zwierząt, takie jak jeleń, sarna, dzik, czy muflon sprowadzony tu z Korsyki. Inne występujące tu ssaki to na przykład lis, borsuk, popielica i orzesznica. Wśród ptaków najwięcej jest gatunków charakterystycznych dla lasów, np. sikora sosnówka, mysikrólik, pliszka górska, rudzik, dzięcioł, sroka. Wiele gatunków jest bardzo rzadkich: jarząbek, słonka, bocian czarny, trzmielojad, kobuz czy sóweczka i włochatka (charakterystyczne dla tajgi). Spotkać tu można ślimaka karpackiego, do ciekawszych gatunków ślimaków występujących tu zalicza się również jeden z najmniejszych polskich ślimaków, świdrzyka stępionego. W pobliżu potoków spotkamy salamandrę plamistą, kilka gatunków żab, a na skałkach i łąkach żyje żmija zygzakowata, zaskroniec, padalec. Bardzo bogata jest fauna pajęczaków.

     

     

    Góry Kaczawskie

    Na uwagę zasługują występujące tu motyle dzienne. W Dolinie Kaczawy i nad jej dopływami zlokalizowane są dosyć liczne stanowiska dwóch rzadkich modraszków – nausitousa i telejusa. Na łąkach koło Wojcieszowa występuje też rojnik morfeusz oraz czerwończyk nieparek. Na leśnych drogach można spotkać pokłonnika osinowca i mieniaki – tęczowca i strużnika a w kamieniołomach powszelatka sertora. W Górach Kaczawskich znajduje się także stanowisko rzadkiej przeplatki maturny a na Przełęczy Komarnickiej obserwowany był prawdopodobnie paź żeglarz.
    Wśród płazów występują tu trzy gatunki traszek: zwyczajna, górska i grzebieniasta, a także salamandra plamista, żaby brunatne i ropucha szara.
    Gady reprezentowane są przez jaszczurkę żyworodną, jaszczurkę zwinkę, padalca, zaskrońca oraz żmiję zygzakowatą.
    Dokładny skład gatunkowy, rozmieszczenie oraz liczebność płazów i gadów na tym terenie nie został jeszcze zbadany.
    Na terenie gór wykryto jak dotąd 153 gatunki ptaków z czego 112 to gatunki lęgowe lub prawdopodobnie lęgowe. Występują tu głównie ptaki leśne oraz terenów otwartych (pola, łąki, pastwiska), natomiast z racji braku odpowiednich środowisk nie spotyka się tu raczej gatunków wodno-błotnych. Lęgi wyprowadzają tutaj m.in. bocian czarny, trzmielojad, krogulec, kobuz, derkacz, siniak, puchacz, sóweczka, włochatka, zimorodek, krętogłów, dzięcioł zielonosiwy, dzięcioł średni, brzegówka, pliszka górska, pluszcz, kląskawka, strumieniówka, jarzębatka, muchołówka mała, muchołówka białoszyja, orzechówka, krzyżodziób świerkowy, dziwonia i ortolan. W okresie przelotów obserwowano tu m.in. takie gatunki jak: bielik, błotniak łąkowy, błotniak zbożowy, myszołów włochaty, orzeł przedni, rybołów, sokół wędrowny, sowa błotna, dudek i drozd obrożny.
    Wśród gatunków występujących w Górach Kaczawskich do cenniejszy zaliczają się nietoperze. Podczas prowadzonych przez Wrocławską Grupę Chiropterologiczną badań stwierdzono w tutejszych jaskiniach 10 gatunków: nocka dużego, nocka Bechsteina, nocka Natterera, nocka wąsatka, nocka Brandta, nocka łydkowłosego, nocka rudego, gacka brunatnego, gacka szarego oraz mopka zachodniego. Spośród nich 2 gatunki (nocek Bechsteina i nocek łydkowłosy) wpisane są do Polskiej czerwonej księgi zwierząt jako zagrożone wyginięciem, natomiast mopek zachodni, nocek duży i nocek łydkowłosy określone są jako zagrożone. Interesujące i zarazem rzadkie są występujące tu pilchy. W buczynach w okolicy Wojcieszowa i Podgórek występuje popielica natomiast w okolicy Okrajnika występuje popielica oraz prawdopodobnie orzesznica. Poza tym w Górach Kaczawskich spotkać można wydrę, kunę domową i leśną, łasicę, gronostaja, tchórza, borsuka, dzika, sarnę, jelenia, muflona oraz od niedawna wilka szarego.

     

     

    Góry Sowie

    W lasach Gór Sowich liczne są jeleniowate i małe drapieżniki. W sztolniach, szczelinach skalnych i wyrobiskach kamieniołomów gnieżdżą się nietoperze. Świetnie zaaklimatyzowała się populacja korsykańskiego muflona, Świat zwierzęcy Gór Sowich jest bogaty i reprezentują go m.in.:
    * Ssaki – pospolitymi gatunkami są: jeleń, sarna europejska, dzik, lis, zając, jeż, łasica pospolita, wiewiórka, borsuk europejski, kuna, tchórz.
    * Ssaki drobne – myszy: polna, zaroślowa i leśna, nornica ruda, darniówka pospolita, nornik bury, ryjówka aksamitna, kret europejski, łasica pospolita, gronostaj europejski, wydra europejska, orzesznica, norka europejska, rzęsorek mniejszy, podkowiec mały, nocek Bechsteina, nocek łydkowłosy, mroczek posrebrzany, mroczek pozłocisty, koszatka leśna, popielica.
    * Ptaki – sowy: puchacz i puszczyk, kuropatwa, bażant, cietrzew, głuszec, myszołów, krogulec, pustułka, kania ruda, jastrząb gołębiarz, świstunka leśna, rudzik, sójka, drozd obrożny, pliszka siwa, dzięcioły (dzięcioł czarny, dzięcioł duży, dzięcioł zielony, dzięcioł zielonosiwy, dzięcioł trójpalczasty, dzięciołek), mysikrólik, kruk, sroka, pluszcz, pierwiosnek, kowalik, zięba, kobuz, derkacz, samotnik, grubodziób, krzyżodziób świerkowy, skowronek, kukułka, płochacz halny, siwerniak, orzechówka, sporadycznie w miejscach odludnych bocian czarny. Pliszka górska, pliszka żółta, zniczek, śpiewak, sosnówka, sikora uboga, modraszka, bogatka, gil, strzyżyk, szczygieł, kos, wróbel, mazurek, kopciuszek, trznadel, gąsiorek, kruk, dzwoniec, grzywacz, sierpówka, krętogłów, kwiczoł, makolągwa, skowronek, sroka, szpak,
    * Płazy – żaba trawna, żaba wodna, traszka górska i salamandra plamista.
    * Gady – zaskroniec zwyczajny, żmija zygzakowata, gniewosz plamisty oraz jaszczurki (zwinka, żyworodna, padalec).
    * Mięczaki – pomrowy (różne gatunki), świdrzyk śląski, świdrzyk ozdobny, ślimak winniczek.
    * Owady – paź żeglarz, paź królowej, niepylak apollo, niepylak mnemozyna, modraszek orion, niedźwiedziówka krasa, barczatka borówczanka, postojak wiesiołkowiec, jelonek rogacz, wynurt, kozioróg bukowiec, rusałka żałobnik.

     

     

    Karkonosze

    Fauna Karkonoszy obejmuje ponad 15 tysięcy gatunków bezkręgowców i 320 gatunków kręgowców, wśród tych ostatnich najwięcej jest ptaków (około 200 gatunków, w tym 150 gniazdujących) i ssaków (blisko 60 gatunków, w tym 19 nietoperzy), płazy i gady mają po 6 gatunków, a ryby zaledwie dwa gatunki (pstrąg potokowy i głowacz białopłetwy).
    Stosunkowo uboga jest fauna ślimaków, zwłaszcza po polskiej stronie. Przyczyną są monotonne warunki ekologiczne masywu. Dominują tu gatunki pospolite w okolicznych pasmach, jak również na Niżu. Jedynym reliktem glacjalnym była poczwarówka północna (Vertigo arctica), która prawdopodobnie wymarła. Południowa część Karkonoszy jest bogatsza w malakofaunę ze względu na większą różnorodność skał podłoża – występują tam skały m.in. wapienne oraz skały metamorficzne o różnym składzie, większe nasłonecznienie południowych stoków i być może z powodu większej dostępności tego obszaru po ustąpieniu lodowców i ociepleniu klimatu w holocenie.
    Świat zwierzęcy Karkonoszy jest skromniejszy niż w przeszłości historycznej, a wynika to z faktu, iż od dawna Karkonosze były penetrowane przez ludzi. Po dużych drapieżnikach w wielu wypadkach pozostały już tylko nazwy, takie jak Niedźwiadki, Wilcza Poręba, Gawry. Do gatunków zanikłych na tym terenie należą m.in. żbik (zanikł w 1896), czy też niedźwiedź brunatny (ostatni okaz zginął w 1804 po północnej (obecnie polskiej) stronie głównego grzbietu, natomiast w czeskiej części nie notowany od 1726). Pojedyncze osobniki niektórych z tych gatunków sporadycznie zachodzą lub przechodzą przez okolice Karkonoszy, ale nie osiedlają się tu na trwałe (niedźwiedzia stwierdzono w latach 90. XX w.)
    W ostatnim czasie w Karkonoszach pojawiły się ponownie rysie (wyginęły na przełomie XVIII i XIX wieków, a ich powrót rozpoczął się w 2006 roku) oraz wilki (wytępione w czeskich Karkonoszach w 1842, a po północnej stronie gór znacznie wcześniej, bo już w 1761). W 2017 pojawił się orzeł przedni (ostatnie gniazdowanie 1864; jeszcze w latach 30-tych XIX wieku gnieździł się w rejonie Śnieżnych Kotłów).
    Żyje tu natomiast sporo zwierzyny płowej, niżej dzików i drobniejszych ssaków.
    Oprócz gatunków, które zanikły na terenie Karkonoszy, pojawiają się i nowe dla tego obszaru zwierzęta. Część z nich migruje naturalnie, np. osiedlił się tu bielik, piżmak i wydra, a także przybyły z Azji jenot, ale większość była introdukowana przez człowieka. Z tych sztucznie sprowadzonych zwierząt szczególnie znane są muflony, zwane także owcami górskimi, sprowadzone z Korsyki i Sardynii i wypuszczone w 1899, w następnych latach, aż do 1920, populację wzbogacano nowymi zwierzętami; dziś żyje tu ponad 20 sztuk (dane z 2008).
    Niepowodzeniem zakończyły się inne próby introdukcji: świstaka tatrzańskiego (1885), kozicy alpejskiej (1887), pstrąga tęczowego oraz źródlanego (oba na początku XX w.) i reintrodukcji małża perłoródki rzecznej (1965 w Śnieżnym Potoku). Od 2007 roku, a szczególnie od II dekady XXI wieku prowadzi działania mające na celu reintrodukcję motyla niepylaka apollo, który zanikł w XIX wieku.
    Najlepiej obecnie przyrodniczo zachowanymi rejonami Karkonoszy są rezerwaty ścisłe oraz podnóża Lasockiego Grzbietu (doliny Złotnej i Srebrnika). W faunie Karkonoszy występują gatunki chronione i endemiczne, których największa liczba przypada na bezkręgowce.
    Ostoja ptaków IBA
    Od 2002 roku BirdLife International uznaje Karkonosze za ostoję ptaków IBA oznaczoną od Czech jako CZ001. W Karkonoszach występują dwa gatunki ptaków o ograniczonym w Czechach zasięgu – siwerniak (Anthus spinoletta) oraz płochacz halny (Prunella collaris). Podczas badań w latach 1991–1994 wykazano gniazdowanie w Karkonoszach 153 gatunków ptaków. BirdLife International wymienia 14 gatunków, które zaważyły na uznaniu Karkonoszy za IBA („trigger species”). Wszystkie to gatunki najmniejszej troski. Są to: cietrzew zwyczajny (Lyrurus tetrix), bocian czarny (Ciconia nigra), pustułka zwyczajna (Falco tinnunculus), trzmielojad (Pernis apivorus), derkacz (Crex crex), gołąb siniak (Columba oenas), puchacz zwyczajny (Bubo bubo), włochatka zwyczajna (Aegolius funereus), dzięcioł czarny (Dryocopus martius), gąsiorek (Lanius collurio), drozd obrożny (Turdus torquatus), podróżniczek (Luscinia svecica), pleszka zwyczajna (Phoenicurus phoenicurus) i muchołówka mała (Ficedula parva).

     

     

    Rudawy Janowickie

    Na terenie Rudaw Janowickich stwierdzono ponad 200 gatunków kręgowców, z których największą liczbę stanowią ptaki. Duże znaczenie mają tu wspomniane już stawy, będące miejscem lęgowym wielu gatunków ptaków, ale i zwierząt żyjących nad wodą, np. wydry i piżmaka. W starych sztolniach schronienia szukają nietoperze, m.in. objęte ścisłą ochroną mopek i nocek duży, a także podkowiec mały. Z wodą lub terenami podmokłymi związane jest występowanie traszki grzebieniastej, salamandry plamistej, minoga strumieniowego, czy głowacza białopłetwego.